Skansen w Kolbuszowej to rozległy park etnograficzny rozciągający się na niemal 30 hektarach wśród lasów, pól i stawów nad rzeką Nil. Miejsce, które przenosi w czasie do przełomu XIX i XX wieku, pokazując jak żyli Lasowiacy i Rzeszowiacy – dwie grupy etnograficzne zamieszkujące niegdyś północną część dzisiejszego Podkarpacia. To nie muzeum w tradycyjnym rozumieniu, gdzie eksponaty stoją za szybą – tu wchodzi się do chat, zagląda przez okna do izb, spaceruje między zagrodami i odkrywa życie dawnej wsi.
Miejsce powstało z pasji lokalnych entuzjastów. Początki sięgają 1957 roku, kiedy kolbuszowskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przyrody i Kultury założyło Muzeum Regionalne Lasowiaków w budynku dawnej synagogi przy ulicy Piekarskiej. Dopiero w 1978 roku otwarto Park Etnograficzny na obecnej lokalizacji przy ulicy Wolskiej, a od 1972 roku muzeum funkcjonuje jako instytucja państwowa.
- autentyczne chaty i zagrody
- piękne tereny nad rzeką Nil
- interaktywne warsztaty rzemieślnicze
- unikalne meble kolbuszowskie
- sceneria znana z serialu '1670'
Co zobaczysz w skansenie – dwie wsie w jednym miejscu
Teren podzielony jest na dwa główne sektory: lasowiacki i rzeszowiacki. Każdy prezentuje odmienną kulturę i sposób życia tych dwóch grup etnograficznych. W sektorze lasowiackim uwagę zwraca przede wszystkim dworek z Brzezin – najstarszy budynek w całym skansenie. W jego ogrodzie stoi nietypowa pasieka pawilonowa, gdzie całe gospodarstwo pszczelarskie mieści się w jednym budynku.
Dalej rozciągają się chłopskie zagrody z chatami, stodołami i obejściami. Można zajrzeć do młyna, wiejskiej karczmy z małym sklepikiem, strażnicy ochotniczej straży pożarnej. W sektorze rzeszowiackim, położonym za gajem, znajduje się leśniczówka i kolejne gospodarstwa.
W skansenie kręcono sceny do popularnego serialu „1670”, więc miłośnicy produkcji mogą rozpoznać niektóre lokacje.
Najciekawsze jest to, że większość budynków można oglądać nie tylko z zewnątrz. Przez otwarte drzwi i okna widać wnętrza izb z piecami chlebowymi, ławami przy stołach, kolebkami dla dzieci. W warsztatach rzemieślniczych – jak ten należący do wytwórcy drewnianych zabawek – zachowały się narzędzia i półprodukty, jakby majster właśnie wyszedł na chwilę.
Kolekcja mebli kolbuszowskich – lokalna duma
Kolbuszowa słynęła niegdyś ze stolarstwa, a muzeum posiada imponującą kolekcję bogato zdobionych mebli. Wśród eksponatów znajduje się między innymi kanapa fornirowana orzechem i intarsjowana jaworem, którą w latach dwudziestych XX wieku stolarz Jan Turek wykonał dla rodziny Tyszkiewiczów z Weryni.
To nie tylko meble – zbiory obejmują stroje ludowe, wyroby fajansowe i miedziane, oleodruki, rzeźbę ludową oraz malarstwo. Część ekspozycji można obejrzeć w budynku muzealnym przy wejściu do skansenu, gdzie prezentowane są wybrane eksponaty z opisami dotyczącymi życia lokalnej społeczności.
Spacer wśród zieleni i historia współistnienia kultur
Skansen to nie tylko zabytki architektury. Położenie nad rzeką Nil, wśród lasów i stawów, sprawia że wizyta tutaj to także przyjemny spacer na świeżym powietrzu. Teren jest na tyle rozległy, że nawet w weekendy nie czuje się tu tłoku.
Kolbuszowa ma ciekawą historię współistnienia chrześcijan i Żydów. W XVIII wieku Żydzi stanowili połowę mieszkańców miasta, a w 1866 roku przyjęto wyjątkowy herb z krzyżem greckim, gwiazdą Dawida i splecionymi w uścisku dłońmi.
Muzeum pamięta o tej wielokulturowej przeszłości miasta. Pierwsi Żydzi osiedlili się tu w XVII wieku, trudniąc się handlem, rzemiosłem i wyszynkiem. Już w 1736 roku istniał kahał z bóżnicą i mykwą, później powstały szkoła i szpital.
Dla kogo to miejsce
Skansen w Kolbuszowej sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do biegania i odkrywania, a dzieciaki uwielbiają zaglądać do starych chat i wyobrażać sobie życie bez prądu i internetu.
Miłośnicy historii i etnografii spędzą tu spokojnie kilka godzin, studiując detale budownictwa i wyposażenia. Seniorzy często wspominają własne dzieciństwo spędzone na wsi. To też dobre miejsce na spokojny spacer dla osób szukających wytchnienia od miejskiego zgiełku – 30 hektarów terenu pozwala znaleźć ciche zakątki.
Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie
Na pobieżne obejrzenie skansenu wystarczy godzina, może półtorej. Ale jeśli ktoś chce zajrzeć do większości budynków, poczytać opisy i spokojnie pospacerować, warto zaplanować 2-3 godziny. Teren jest spory i wymaga trochę chodzenia, więc wygodne obuwie to podstawa.
Latem, gdy dni są długie, można połączyć wizytę w skansenie z dalszym zwiedzaniem Kolbuszowej. Rynek w centrum miasta oddalony jest o niecałe 3 kilometry.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Skansen jest czynny przez cały rok, ale godziny otwarcia zależą od sezonu. Od kwietnia do października w dni powszednie działa od 9:00 do 17:00, a w weekendy i święta od 10:00 do 18:00. Poza sezonem, od listopada do marca, otwarte jest codziennie od 9:00 do 16:00.
W poniedziałki wstęp do skansenu jest bezpłatny!
W pozostałe dni tygodnia obowiązują bilety wstępu – aktualne ceny warto sprawdzić na stronie muzeum przed wizytą, gdyż mogą się zmieniać. Muzeum oferuje również oprowadzanie z przewodnikiem, co może być dobrym rozwiązaniem dla grup lub osób chcących poznać więcej szczegółów.
Skansen znajduje się przy ulicy Wolskiej 36 w Kolbuszowej, dokładniej na terenie trzech sąsiadujących miejscowości: Brzezówki (Domatkowa), Kolbuszowej i Kolbuszowej Górnej. Kolbuszowa leży na trasie z Kielc do Rzeszowa – od stolicy Podkarpacia dzieli ją około 35 kilometrów, od Kielc około 130 kilometrów.
Tuż przy skansenie znajduje się parking, więc dojazd samochodem nie stanowi problemu. Po zostawieniu auta trzeba przejść przez kładkę nad rzeką Nil i już jest się na terenie muzeum. W wakacyjne weekendy parking może być zapełniony, ale poza sezonem znalezienie miejsca nie sprawia trudności.
Dla osób podróżujących komunikacją publiczną – Kolbuszowa ma połączenia autobusowe z większymi miastami regionu. Z centrum miasta do skansenu można dojść pieszo w około 30-40 minut lub przejechać lokalnym autobusem czy taksówką.